Patron strony
GÓRNICZE ZAKŁADY DOLOMITOWE

Nowe odmiany rzepaku ozimego na nowy sezon wegetacyjny

W br. do Krajowego rejestru odmian (KR) zostało wpisanych 16 nowych odmian rzepaku ozimego, 15 mieszańcowych – F1: Arganos, Condor, DK Extorr, DK Plasma, Desperado, ES Desirio, KWS Granos, Leona, LG Alltamira, LG Arnold, LG Scorpion, Metropol, Pegazzus, PT297, SY Floretta oraz jedna populacyjna: Kepler. Nowe odmiany pochodzą aż z dziesięciu różnych firm hodowlanych, w tym jednej krajowej.

Aktualnie w KR wpisanych jest 141 odmian rzepaku ozimego. Większość stanowią odmiany mieszańcowe – 111. Pozostałe to odmiany populacyjne, których jest obecnie 30. Blisko dziewięćdziesiąt procent odmian wpisanych do KR pochodzi z zagranicy. Ponad połowę zarejestrowanych odmian stanowią odmiany nowe, wpisane do rejestru w ostatnich pięciu latach.

Potrzeba innowacyjnych odmian

Tworzone przez hodowców nowe odmiany są innowacyjnym środkiem produkcji niezbędnym do sprostania wymaganiom współczesnego, zrównoważonego rolnictwa. Zwłaszcza odmiany cechujące się wysokim potencjałem plonowania, ale również bardzo dobrą zdrowotnością, przejawiającą się odpornością na różne patogeny chorobotwórcze, będą ważnym czynnikiem pozwalającym sprostać założeniom unijnej strategii „od pola do stołu”, oraz „na rzecz bioróżnorodności” będących elementami „Zielonego Ładu”, który zakłada m.in. radykalne ograniczenie stosowania chemicznych środków ochrony roślin, a także nawożenia.

Odmiany wpisane do KR w br. przejawiały w badaniach rejestrowych dużą plenność oraz wyróżniały się innymi korzystnymi właściwościami. M.in. cztery zarejestrowane odmiany DK Plasma, LG Alltamira, LG Scorpion i Pegazzus cechują się dużą odpornością na kiłę kapusty. Odporność tych odmian na patotypy Plasmodiophora brassicae najczęściej występujące w naszym kraju została potwierdzona w badaniach sprawdzających w IOR-PIB w Poznaniu. Dodatkowo dwie z nich (LG Alltamira, LG Scorpion) wykazują tolerancję na wirusa żółtaczki rzepy (TuYV). Również kilka innych zarejestrowanych odmian (Arganos, Condor, Desperado, Kepler, LG Arnold, Metropol, SY Floretta) cechuje się toterancją na wirusa TuYV, choroby powodującej zakłócenia fizjologiczne w roślinach, w efekcie czego, następuje obniżenie plonowania. Oceniając jakość nasion nowych odmian, istotna jest duża zawartość tłuszczu, a uwzględniając paszowe wykorzystanie rzepakowej śruty poekstrakcyjnej ważna jest także wysoka zawartość białka oraz niska zawartość glukozynolanów i włókna.

Potencjał mają duży

Plenność odmian jest warunkowana genetycznie, jednak duży wpływ mają na nią warunki siedliskowe (głównie gleba) oraz czynniki agrotechniczne, w tym zwłaszcza intensywność uprawy. Wytworzony przez roślinę rzepaku plon stanowi wypadkową wielu różnych cech odmiany, zwłaszcza jej wytrzymałość na warunki stresowe (m.in. niskie temperatury lub niedobór opadów) oraz odporność na choroby.

Duży postęp następuje w hodowli odmian mieszańcowych, które powstają w wyniku kontrolowanego zapylenia krzyżowego, odpowiednio dobranych linii wyjściowych. Aby uzyskać w pełni mieszańcowe pokolenie F1, stosuje się w hodowli systemy genowo-cytoplazmatycznej męskiej niepłodności. Odmiany F1 odznaczają się przede wszystkim większym potencjałem plonowania. Przykładowo, w roku ubiegłym w doświadczeniach rejestrowych, badane odmiany mieszańcowe rzepaku ozimego plonowały średnio o 18% lepiej od odmian populacyjnych. Odmiany mieszańcowe wnoszą także postęp w hodowli odpornościowej, w której tworzy się linie syntetyczne dla wprowadzania genów determinujących odporność np. na kiłę kapusty, wirusa żółtaczki rzepy czy też suchą zgniliznę kapustnych. W ostatnich latach wyraźne zwiększył się także udział odmian mieszańcowych uprawianych w naszym kraju. Dobór takich odmian jest liczniejszy i bardziej zróżnicowany, a nasiona są powszechne dostępne w ofercie handlowej. Mimo wielu zalet odmian mieszańcowych, wielu rolników nadal dobrze ocenia przydatność odmian populacyjne do własnych warunków gospodarowania i często uprawia je na swoich polach. W br. zaledwie jedna taka odmiana (Kepler) została również zarejestrowana. Niestety, dobór odmian populacyjnych będzie w najbliższych latach coraz mniej liczny i mniej konkurencyjny wobec odmian mieszańcowych.

Liczba odmian rzepaku ozimego wpisanych do Krajowego Rejestru Odmian (KR) w latach 2012-2020

Odmiany

Razem Rok wpisania do KR
2010-2020 2021 2020 2019 2018 2017 2016 2015 2014 2013

2012

ogółem

162 100% 16 16 17 18 14 20 14 16 16 15
mieszańcowe 132 81% 15 13 15 15 14 12 14 12 11

11

populacyjne 30 19% 1 3 2 3 0 8 0 4 5

4

Zdrowotność przede wszystkim

Nowe odmiany cechują się przeważnie dużą plennością, a także bardzo dobrą jakością nasion. Są to stałe elementy ulepszania odmian w pracach hodowlanych. Firmy hodowlane dużą uwagę przywiązują także do poprawy zdrowotności odmian w realizowanych programach hodowlanych rzepaku ozimego. W ostatnich latach prace te, oprócz zwiększania odporności na najczęściej występujące choroby, zostały rozszerzone o hodowlę odpornościową obejmującą w większym zakresie kiłę kapusty oraz wirusa żółtaczki rzepy, patogeny, których nie da się bezpośrednio zwalczyć preparatami chemicznymi. W przypadku obu tych chorób, odmiany odporne stanowią najbardziej efektywny sposób na zapobieganie porażeniom roślin, a co za tym idzie, uniknięcie znacznych strat. W ostatnich latach do Krajowego Rejestru zostało wpisanych dziesięć odmian rzepaku ozimego (SY Alister, Mentor, Archimedes, DK Platinium, Alasco, Augusta, SY Alibaba, Crocodile, Crotora i LG Anarion) wykazujących dużą odporność na patotypy P. brassicae. W br. zarejestrowano aż cztery nowe odmiany (DK Plazma, LG Alltamira, LG Scorpion i Pegazzus) o zwiększonej odporności na kiłę kapusty. Warto wiedzieć, że potencjał plonowania tego typu odmian jest przeważnie mniejszy od odmian nieodpornych, jakkolwiek i w tym zakresie następuje wyraźny postęp i nowe odmiany są już plenniejsze niż pierwsze odmiany kiłoodporne.

Również w przypadku wirusa żółtaczki rzepy (TuYV), w ostatnich latach większość nowych odmian wpisywanych do KR cechuje się odpornością/tolerancją na tego patogena. Aktualnie zarejestrowanych jest blisko 40 takich odmian (w tym roku dziesięć, m.in. pierwsza krajowa odmiana populacyjna Kepler).

Materiał siewny

Przed nowym sezonem wegetacyjnym, w ofercie handlowej znajdą się zapewne także nowe odmiany rzepaku ozimego, zarejestrowane w br. ale przede wszystkim w poprzednim roku. Dystrybucją materiału siewnego zajmują się zarówno firmy hodowlano-nasienne, jak i inne podmioty, które zawarły odpowiednie umowy, np. licencyjne z hodowcą lub właścicielem odmiany. Od wielu już lat dystrybutorzy materiału siewnego sprzedają nasiona w postaci tzw. jednostek siewnych. Taka jednostka powinna zawierać określoną liczbę nasion kiełkujących na przyjętej stałej powierzchni. Przeważnie przyjmuje się powierzchnię 3 ha, dla której przewiduje się wysiew 2,0–2,1 mln nasion odmian populacyjnych lub 1,5 mln nasion odmian mieszańcowych. Na opakowaniu zamieszczane są niezbędne informacje (roślina uprawna, nazwa odmiany, parametry wartości siewnej nasion, liczba nasion, zastosowana zaprawa nasienna, wielkość powierzchni do zasiewu, itp.).

Bez wątpienia wysiew kwalifikowanych nasion, bardzo dobrych odmian, jest jednym z czynników warunkujących uzyskanie wysokich plonów o odpowiedniej jakości. Oferowany przez dystrybutorów materiał siewny powinien gwarantować tożsamość odmianową, a także odpowiednią jakość siewną. Taki materiał jest produkowany według określonych zasad i w odpowiednich warunkach. W trakcie wegetacji podlega ocenie kwalifikacyjnej, a to pozwala stwierdzić prawidłowość prowadzenia plantacji nasiennej zgodnie z wymogami. Nasiona kwalifikowane po zbiorze są oceniane laboratoryjnie, oznaczana jest m.in. czystość, zdolność kiełkowania i masa 1000 nasion, a także ich zdrowotność. Nasiona, które nie spełniają określonych norm nie są dopuszczane do obrotu. Znajdujący się w obrocie materiał siewny powinien być zaopatrzony w etykiety urzędowe potwierdzające jego oryginalność. Stosowanie do siewu tylko takiego materiału daje możliwość reklamacji, w przypadku wątpliwości co do jakości i pochodzenia nasion.

Przeważnie, materiał siewny nowych odmian, albo odmian które cechują się dodatkowymi właściwościami np. odpornością na kiłę kapusty będzie zapewne drogi. W ostatnich latach, zróżnicowanie cen nasion odmian wynikało również z dostępnej i zastosowanej zaprawy. Mimo to, warto jednak zaopatrzyć się w bardzo dobre, chociaż drogie nasiona. Ich cena stanowi przeciętnie jedynie około 5-7% wszystkich kosztów uprawy rzepaku.

Opisy odmian rzepaku ozimego wpisanych do Krajowego rejestru odmian w roku 2021

Opisy odmian obejmują główne cechy sprawdzane w badaniach urzędowych, w których w doświadczeniach polowych porównywane są odmiany zgłoszone do Krajowego rejestru na tle wybranych odmian wzorcowych. Prócz tego uwzględniono wyniki badań chemicznych nasion poszczególnych odmian. Dla większości cech ich wartościowanie w opisach odnosi się do średniej ocen lub pomiarów otrzymanych dla badanych nowych odmian wpisanych do KR. Wartości średnie i zbliżone do średniej oznaczają przeciętną ocenę danej cechy, uzyskaną w okresie prowadzonych dwu- lub trzyletnich badań.

Aganos

Odmiana mieszańcowa. Plenność dobra do bardzo dobrej. Zawartość tłuszczu w nasionach mniejsza od średniej, glukozynolanów średnia. Zawartość białka w suchej masie beztłuszczowej średnia. Rozwój roślin po wschodach dość szybki. Zimotrwałość dość duża. Rośliny średniej wysokości, o średniej odporności na wyleganie. Termin kwitnienia i dojrzewania nieco wcześniejszy od średniego.Odporność na suchą zgniliznę kapustnych i czerń krzyżowych średnia, na zgniliznę twardzikową i choroby podstawy łodygi mniejsza od średniej. Według deklaracji hodowcy odmiana jest tolerancyjna na wirusa żółtaczki rzepy (TuYV).

Zgłaszający do Krajowego Rejestru (KR): Limagrain oddział w Polsce

Condor

Odmiana mieszańcowa. Plenność dobra do bardzo dobrej. Zawartość tłuszczu w nasionach duża, glukozynolanów mała. Zawartość białka w suchej masie beztłuszczowej mniejsza od średniej. Rozwój roślin po wschodach umiarkowanie szybki. Zimotrwałość roślin średnia. Rośliny średniej wysokości, o dość dużej odporności na wyleganie. Termin kwitnienia i dojrzewania nieco późniejszy od średniego. Odporność na zgniliznę twardzikową, choroby podstawy łodygi i czerń krzyżowych większa od średniej, na suchą zgniliznę kapustnych średnia. Według deklaracji hodowcy odmiana jest tolerancyjna na wirusa żółtaczki rzepy (TuYV).

Zgłaszający do KR: DSV Polska sp. z o.o./ RAPOOL)

Desperado

Odmiana mieszańcowa. Plenność dobra do bardzo dobrej. Zawartość tłuszczu w nasionach duża, glukozynolanów powyżej średniej. Zawartość białka w suchej masie beztłuszczowej średnia. Rozwój roślin po wschodach szybki. Zimotrwałość roślin średnia. Rośliny średniej wysokości, o średniej odporności na wyleganie. Termin kwitnienia i dojrzewania nieco wcześniejszy od średniego. Odporność na zgniliznę twardzikową, suchą zgniliznę kapustnych, choroby podstawy łodygi i czerń krzyżowych średnia. Według deklaracji hodowcy odmiana jest tolerancyjna na wirusa żółtaczki rzepy (TuYV).

Zgłaszający do KR: DSV Polska sp. z o.o./ RAPOOL)

DK Extorr

Odmiana mieszańcowa. Plenność dobra do bardzo dobrej. Zawartość tłuszczu w nasionach mniejsza od średniej, glukozynolanów średnia. Zawartość białka w suchej masie beztłuszczowej dość mała. Rozwój roślin po wschodach dość szybki. Zimotrwałość roślin średnia. Rośliny średniej wysokości, o przeciętnej odporności na wyleganie. Termin kwitnienia i dojrzewania nieco późniejszy od średniego. Odporność na zgniliznę twardzikową i czerń krzyżowych większa od średniej, na suchą zgniliznę kapustnych i choroby podstawy łodygi średnia.

Zgłaszający do KR: Monsanto Polska/ Bayer

ES Desirio

Odmiana mieszańcowa. Plenność dobra do bardzo dobrej. Zawartość tłuszczu w nasionach średnia, glukozynolanów powyżej średniej. Zawartość białka w suchej masie beztłuszczowej dość duża. Rozwój roślin po wschodach umiarkowanie szybki. Zimotrwałość roślin średnia. Rośliny średniej wysokości, o średniej odporności na wyleganie. Termin kwitnienia i dojrzewania średni. Odporność na choroby podstawy łodygi większa od średniej, na zgniliznę twardzikową, suchą zgniliznę kapustnych i czerń krzyżowych średnia.

Zgłaszający do KR: Euralis Nasiona

KWS Granos

Odmiana mieszańcowa. Plenność dobra do bardzo dobrej. Zawartość tłuszczu w nasionach mniejsza od średniej, glukozynolanów powyżej średniej. Zawartość białka w suchej masie beztłuszczowej średnia. Rozwój roślin po wschodach szybki. Zimotrwałość roślin średnia. Rośliny średniej wysokości, o średniej odporności na wyleganie. Termin kwitnienia i dojrzewania średni. Odporność na choroby podstawy łodygi większa od średniej, na suchą zgniliznę kapustnych i czerń krzyżowych średnia, na zgniliznę twardzikową mniejsza od średniej.

Zgłaszający do KR: KWS Polska

Leona

Odmiana mieszańcowa. Plenność bardzo dobra. Zawartość tłuszczu i glukozynolanów w nasionach średnia. Zawartość białka w suchej masie beztłuszczowej średnia. Rozwój roślin po wschodach umiarkowanie szybki. Zimotrwałość roślin dość duża. Rośliny średniej wysokości, o średniej odporności na wyleganie. Termin kwitnienia i dojrzewania nieco wcześniejszy od średniego. Odporność na suchą zgniliznę kapustnych i czerń krzyżowych średnia, na zgniliznę twardzikową i choroby podstawy łodygi mniejsza od średniej. Według deklaracji hodowcy odmiana jest tolerancyjna na wirusa żółtaczki rzepy (TuYV).

Zgłaszający do KR: Limagrain oddział w Polsce

LG Arnold

Odmiana mieszańcowa. Plenność bardzo dobra. Zawartość tłuszczu w nasionach średnia, glukozynolanów powyżej średniej. Zawartość białka w suchej masie beztłuszczowej średnia. Rozwój roślin po wschodach dość szybki. Zimotrwałość roślin dość duża. Rośliny wysokie, o przeciętnej odporności na wyleganie. Termin kwitnienia nieco późniejszy od średniego, dojrzewania średni. Odporność na suchą zgniliznę kapustnych, choroby podstawy łodygi i czerń krzyżowych średnia, na zgniliznę twardzikową mniejsza od średniej. Według deklaracji hodowcy odmiana jest tolerancyjna na wirusa żółtaczki rzepy (TuYV).

Zgłaszający do KR: Limagrain oddział w Polsce

Metropol

Odmiana mieszańcowa. Plenność bardzo dobra. Zawartość tłuszczu w nasionach średnia, glukozynolanów mała. Zawartość białka w suchej masie beztłuszczowej mniejsza od średniej. Rozwój roślin po wschodach umiarkowanie szybki. Zimotrwałość roślin średnia. Rośliny średniej wysokości, o dość dużej odporności na wyleganie. Termin kwitnienia i dojrzewania średni. Odporność na zgniliznę twardzikową i choroby podstawy łodygi większa od średniej, na suchą zgniliznę kapustnych i czerń krzyżowych średnia. Według deklaracji hodowcy odmiana jest tolerancyjna na wirusa żółtaczki rzepy (TuYV).

Zgłaszający do KR: Saaten-Union Polska/ NPZ

PT297

Odmiana mieszańcowa. Plenność dobra do bardzo dobrej. Zawartość tłuszczu w nasionach duża, glukozynolanów poniżej średniej. Zawartość białka w suchej masie beztłuszczowej średnia. Rozwój roślin po wschodach szybki. Zimotrwałość roślin średnia. Rośliny wysokie, o średniej odporności na wyleganie. Termin kwitnienia i dojrzewania nieco późniejszy od średniego.  Odporność na zgniliznę twardzikową i czerń krzyżowych większa od średniej, na suchą zgniliznę kapustnych i choroby podstawy łodygi średnia.

Zgłaszający do KR: Pioneer Oddział w Polsce

SY Floretta

Odmiana mieszańcowa. Plenność dobra do bardzo dobrej. Zawartość tłuszczu w nasionach dość duża, glukozynolanów mała. Zawartość białka w suchej masie beztłuszczowej mniejsza od średniej. Rozwój roślin po wschodach szybki. Zimotrwałość roślin średnia. Rośliny dość wysokie, o przeciętnej odporności na wyleganie. Termin kwitnienia i dojrzewania średni. Odporność na zgniliznę twardzikową, suchą zgniliznę kapustnych i czerń krzyżowych średnia, na choroby podstawy łodygi mniejsza od średniej.

Zgłaszający do KR: Syngenta Polska

DK Plasma

Odmiana mieszańcowa. Plenność dość dobra. Zawartość tłuszczu i glukozynolanów w nasionach średnia. Zawartość białka w suchej masie beztłuszczowej dość duża. Rozwój roślin po wschodach dość szybki. Zimotrwałość roślin przeciętna. Rośliny średniej wysokości, o przeciętnej odporności na wyleganie. Termin kwitnienia i dojrzewania nieco wcześniejszy od średniego. Odporność na zgniliznę twardzikową, suchą zgniliznę kapustnych i czerń krzyżowych średnia, na choroby podstawy łodygi mniejsza od średniej. Odmiana o potwierdzonej odporności na kiłę kapusty, w zakresie patotypów Plasmodiophora brassicae najczęściej występujących w Polsce.

Zgłaszający do KR: Monsanto Polska/ Bayer

LG Alltamira

Odmiana mieszańcowa. Plenność dobra. Zawartość tłuszczu w nasionach mniejsza od średniej, glukozynolanów średnia. Zawartość białka w suchej masie beztłuszczowej średnia. Rozwój roślin po wschodach szybki. Zimotrwałość roślin średnia. Rośliny średniej wysokości, o średniej odporności na wyleganie. Termin kwitnienia i dojrzewania wcześniejszy od średniego. Odporność na suchą zgniliznę kapustnych i czerń krzyżowych średnia, na zgniliznę twardzikową i choroby podstawy łodygi mniejsza od średniej. Odmiana o potwierdzonej odporności na kiłę kapusty, w zakresie patotypów Plasmodiophora brassicae najczęściej występujących w Polsce. Według deklaracji hodowcy odmiana jest także tolerancyjna na wirusa żółtaczki rzepy (TuYV).

Zgłaszający do KR: Limagrain oddział w Polsce

LG Scorpion

Odmiana mieszańcowa. Plenność bardzo dobra. Zawartość tłuszczu w nasionach mniejsza od średniej, glukozynolanów powyżej średniej. Zawartość białka w suchej masie beztłuszczowej większa od średniej. Rozwój roślin po wschodach szybki. Zimotrwałość roślin średnia.Rośliny wysokie, o średniej odporności na wyleganie. Termin kwitnienia i dojrzewania nieco wcześniejszy od średniego. Odporność na zgniliznę twardzikową większa od średniej, na suchą zgniliznę kapustnych, choroby podstawy łodygi i czerń krzyżowych średnia. Odmiana o potwierdzonej odporności na kiłę kapusty, w zakresie patotypów Plasmodiophora brassicae najczęściej występujących w Polsce. Według deklaracji hodowcy odmiana jest także odporna na wirusa żółtaczki rzepy (TuYV).

Zgłaszający do KR: Limagrain oddział w Polsce

Pegazzus

Odmiana mieszańcowa. Plenność dość dobra. Zawartość tłuszczu w nasionach mniejsza od średniej, glukozynolanów powyżej średniej. Zawartość białka w suchej masie beztłuszczowej większa od średniej. Rozwój roślin po wschodach umiarkowanie szybki. Zimotrwałość roślin przeciętna. Rośliny średniej wysokości, o przeciętnej odporności na wyleganie. Termin kwitnienia i dojrzewania średni. Odporność na zgniliznę twardzikową mniejsza od średniej, na suchą zgniliznę kapustnych, choroby podstawy łodygi i czerń krzyżowych średnia. Odmiana o potwierdzonej odporności na kiłę kapusty, w zakresie patotypów Plasmodiophora brassicae najczęściej występujących w Polsce.

Zgłaszający do KR: RAGT Semences Polska

Kepler

Odmiana populacyjna. Plenność dość dobra. Zawartość tłuszczu w nasionach większa od średniej, glukozynolanów poniżej średniej. Zawartość białka w suchej masie beztłuszczowej dość duża. Rozwój roślin po wschodach umiarkowanie szybki. Zimotrwałość roślin średnia. Rośliny średniej wysokości, o przeciętnej odporności na wyleganie. Termin kwitnienia i dojrzewania średni. Odporność na zgniliznę twardzikową większa od średniej, na choroby podstawy łodygi suchą zgniliznę kapustnych i czerń krzyżowych średnia. Według deklaracji hodowcy odmiana jest tolerancyjna na wirusa żółtaczki rzepy (TuYV).

Zgłaszający do KR: Hodowla Roślin Strzelce

Plon nasion oraz wyniki niektórych cech nowych odmian rzepaku ozimego wpisanych do Krajowego rejestru odmian (KR) w roku 2021

kliknij aby powiększyć

wzorzec: 2020 – średnia odmian ES Valegro, SY Ilona, Architect, Duke, 2019 i 2018 – ES Valegro, SY Ilona, Architect, DK Expiro,

* – odmiana o potwierdzonej odporności na kiłę kapusty, F1 – odmiana mieszańcowa, p – odmiana populacyjna

Plon nasion, zawartość tłuszczu oraz porażenie przez choroby – średnia z lat badań 2020 i 2019 (2018)

stan roślin po zimie – większa wartość w skali 9o oznacza lepsze przezimowanie

porażenie przez choroby – mniejsza wartość w procentach oznacza większą odporność; większa wartość w skali 9o oznacza większą odporność

 

Jacek Broniarz

Pracownia Badania WGO

Roślin Oleistych i Włóknistych

COBORU

Artykuł pochodzi z Informatora Krajowego Zrzeszenia Producentów Rzepaku i Roślin Białkowych NASZ RZEPAK– nr 3 (60) lipiec/sierpień/wrzesień 2021 r.

Kontakt

Krajowe Zrzeszenie Producentów
Rzepaku i Roślin Białkowych

ul. Szkolna 2/4 pok. nr 403
00-006 Warszawa
Tel: 882 133 153
E-mail: biuro@kzprirb.pl

Kontakt w terenie

Pobierz magazyn

Nr 54/2020

Najnowszy numer gazety “Nasz Rzepak”, pobierz najnowszy numer.

zobacz więcej

Jeżeli chcesz otrzymywać od nas najnowsze artykuły oraz aktualne informacje zapisz się na newsletter.